Yetişkinlikte öğrenme, sıklıkla beklenti ile tesir ortasındaki uyumsuzluk üzerinden tecrübelenir. Çeşitli eğitimlere iştirak sağlanır, programlar takip edilir, metotlar denenir; zihinsel güzellik hâli, bedensel dönüşüm ya da mesleksel gelişim hedeflenir. Fakat birden fazla durumda, bu gayretin gündelik hayatta kalıcı bir karşılığa dönüşmediği fark edilir.
Bir noktada insan, “Ben bir şeyleri yanlış mı yapıyorum?” diye sormaya başlar.Bu fark ediş birden fazla vakit kişisel bir eksiklik hissiyle birlikte gelir. Daha istikrarlı olunmadığı, gereğince odaklanılmadığı ya da sürecin yarım bırakıldığı düşünülür. Meğer sorun birden fazla vakit uğraşın kendisinde değil, öğrenmenin yetişkinlikte nasıl işlediğinin gereğince düşünülmemiş olmasındadır.
Öğrenmeyi uzun mühlet tek bir yerden düşündük
Öğrenme, çağdaş dünyada uzun mühlet çocuklukla özdeşleştirildi. Pedagoji, öğreneni şimdi oluşmakta olan bir özne olarak konumlandırdı; yönlendirilmesi, yapılandırılması ve tekrar yoluyla ilerlemesi beklenen biri olarak ele aldı. Bu yaklaşım, çocukluk devri için hem fonksiyonel hem de gerekliydi.
Ancak yetişkinler hayatın içinde öğrenmeye devam etmek zorunda kaldığında, tıpkı öğrenme mantığı sorgulanmadan bu alana da taşındı. İçerikler değişti, bağlamlar çeşitlendi; ancak öğrenmeye dair varsayımlar büyük ölçüde birebir kaldı.
Sorun tam da burada başladı.
Neden çocuklukta süratle yerleşen bilgiler, yetişkinlikte birebir karşılığı bulmuyor?Neden “anlıyorum” dediğimiz şeyler hayata geçmiyor?Neden birtakım bilgiler bizde kalıyor üzere duruyor ancak davranışa dönüşmüyor?
Bu soruların cevabı, birçok vakit öğrenenin kapasitesinde ya da isteğinde değil; öğrenmenin yetişkin hayatıyla kurduğu ilişkide gizli.
Yetişkin için öğrenme, hayatla temas ettiği yerde mana kazanır
Zamanla, öğrenen değişip yetişkin olunca sessiz bir uyumsuzluk görünür hâle geldi. Zira yetişkin için öğrenme, yeni bir bilginin eklenmesinden çok mevcut bir hayatla temas etme manasına geliyordu. Yeni olan, yerleşmiş alışkanlıklarla; prosedürler, hâlihazırdaki hayat sistemiyle; farkındalık ise vücut ve zihinle karşılaşıyordu.
Öğrenme bu temas noktalarında ya karşılık buluyor ya da geri çekiliyordu.Ve birden fazla vakit bunun nedenini tam olarak adlandıramıyordu. Belki de burada yaşanan şey, öğrenememek değil;hayata temas etmeyen öğrenmeydi.
Öğrenmeye öteki bir yerden bakmak;Andragoji
Tam da bu noktada, yetişkin öğrenmesine farklı bir yerden bakma gereksinimi ortaya çıktı. Bu gereksinimin kavramsal karşılığı andragoji oldu. Kavramı literatürde sistematik biçimde ele alan isimlerden en bilineni Malcolm Knowles’tur.
Knowles’un işaret ettiği ayrım, yaşa indirgenebilecek bir fark değildi. Yetişkin, öğrenme alanına tecrübesiyle, kimliğiyle ve yerleşmiş mana dünyasıyla girer; öğrenme bu yapıların üzerinden ilerler.
Bu bakış açısı, pedagojinin karşısına geçmekten çok,pedagojinin yetmediği yeri işaret eder.
Öğrenmenin bağlamı değiştiğinde;
Bu çerçeveyi sadece sınıflar ya da kurslar ile sonlandırmak manalı olmayabilir. Bugün zihinsel düzgün oluş için yapılan çalışmalar, vücudu dönüştürmeye yönelik programlar, alışkanlık değişimleri ya da ferdî gelişim uğraşları da misal bir mantıkla ilerler. Yollar çeşitlenir, uygulamalar artar; lakin öğrenme, yetişkinin hayatıyla temas edemediğinde, bu alanlarda da benzeri bir karşılıksızlık hissi ortaya çıkar.
Bu durum, yetişkin öğrenmesinin ayırt edici özelliklerinden biri olan zamansallık ile de yakından bağlıdır. Çocuklukta öğrenme birçok vakit süratli geri bildirimlerle ilerlerken, yetişkinlikte öğrenme gecikmeli çalışır. Zira yetişkin hayatı aslında süratle doludur; öğrenme birçok vakit bu suratın içine kaybolur.
Bu nedenle birinci anda manalı görünen bir bilgi ya da pratik, gündelik hayatın içinde karşılık bulmak için vakte gereksinim duyar. Bu gecikme birçok vakit “öğrenme işlemiyor” formunda yorumlanır. Halbuki yetişkinlikte öğrenme, süratten çok yerleşme ve sindirme ile ilgilidir.
Bugün birçok öğrenme teşebbüsü yeterli niyetle lakin çabukla kurgulanıyor. Süratli dönüşüm vaatleri, kısa müddette sonuç alma beklentileri ve herkes için geçerli olduğu varsayılan yaklaşımlar, öğrenmeyi kolaylaştırmak yerine yüzeyselleştiriyor.
Ortaya çıkan hayal kırıklığı ise bireyin prosedürü ve öğrenme kaidelerini sorgulamasından çok bu durumu bir eksiklik olarak görüp kendini hatalı hissetmesi ile gerçekleşiyor.
Buradan devam
Belki de yetişkinlikte öğrenme, daha fazla bilgi eklemekten çok;bildiklerimizle nasıl yaşadığımızı fark etmekle ilgilidir.
Bu yazı, öğrenmenin yetişkinlikte neden birden fazla vakit beklenen etkiyi yaratmadığına biraz yakından bakmak içindi.Yetişkinler için öğrenmenin ne vakit nitekim karşılık bulduğunu ise, buradan devam ederek bir sonraki yazılarda birlikte konuşalım.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir.
