Gün içinde saatlerce oturmak artık hayatın kesimi. Ofiste, meskende, koltukta ya da masa başında geçirilen vakit giderek artıyor. Fakat bilimsel çalışmalar, oturmanın tek başına sorun olarak görülmediğini ortaya koyuyor. Asıl fark yaratan öge, otururken zihnin neyle meşgul olduğu. Tıpkı konumda geçirilen müddet, beyin açısından farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Aynı koltuk, birebir müddet… Ancak beyin için tablo büsbütün farklı
Aynı koltukta yan yana oturan iki kişi düşünelim. Birincisi kitap okuyor, sayfalar ilerliyor, karakterler ve olaylar zihinde canlı tutuluyor. Başkası ekrana bakıyor, manzaralar akıyor, zihinsel iştirak hayli hudutlu kalıyor. Dışarıdan bakıldığında sahne neredeyse tıpkı görünüyor.
Queensland Üniversitesi öncülüğünde yapılan geniş çaplı sistematik derleme, tam da bu noktaya odaklanıyor. Journal of Alzheimer’s Disease’te yayımlanan çalışmada, 85 başka araştırma incelendi. Oturarak yapılan aktiviteler zihinsel olarak faal olanlar ve zihinsel iştirak gerektirmeyenler biçiminde ayrıldı. Sonuçlar, oturma mühletinden çok oturma sırasında yapılan aktivitenin belirleyici olduğunu gösteriyor.
Zihni faal tutan oturma biçimleri bilişsel performansı destekliyor
Kitap okuma, oyun oynama, bilgisayar kullanımı ya da bulmaca çözme üzere aktiviteler, araştırmalar boyunca güçlü bilişsel çıktılarla ilişkilendirildi. Yürütücü fonksiyonların daha verimli çalıştığı, çalışma belleğinin daha etkin olduğu ve durumsal hafızanın olumlu etkilendiği gözlemlendi.
Elde edilen tesir büyüklükleri sonlu olsa da sonuçlar farklı yaş kümelerinde ve farklı çalışma dizaynlarında tekrarlandı. Zihin faal kaldığında, oturarak geçirilen vakit tek başına olumsuz sonuç üretmiyor.
Pasif ekran müddeti bilişsel gerilemeyle daha sık anılıyor
Televizyon izleme alışkanlığı, bilişsel gerilemeyle en güçlü bağ kurulan davranış olarak öne çıkıyor. İncelenen çalışmaların büyük kısmında, uzun müddetli ekran izleme ile zayıflayan bilişsel performans ve artan demans riski ortasında alaka tespit edildi.
Araştırmacılar, oturmanın tek başına ele alınmasının aldatıcı olduğuna dikkat çekiyor. Günlük hayatta herkesin oturmak zorunda kaldığı vurgulanıyor. Değerli olan nokta, oturulan mühlet boyunca zihnin etkin mi yoksa pasif mi kaldığı.
