Arkeolog ve Yazar Buket Önyürü ile GÜL: Güzelliğin Arkeolojisi Üzerine
Arkeolog, ressam ve muharrir Buket Önyürü, yeni kitabı ‘GÜL: Hoşluğun Arkeolojisi’ ile gülü, botanik bir objenin ötesinde, medeniyetlerin ortak hafızası olarak inceliyor. Disiplinler ortası bir yaklaşımla, antik ritüellerden çağdaş bilime kadar gülün tarih, kültür, estetik ve hudut sistemi üzerindeki derin tesirlerini ortaya koyuyor.
Sizi arkeolog, ressam, araştırmacı ve artık de müellif olarak tanıyoruz. Gül üzerine bir kitap yazma fikri nasıl doğdu?
Aslında bu bir karar değil, bir keşifti.Kazılarda, müzelerde, sanat tarihinde, minyatürlerde, mezar stellerinde, parfüm şişelerinde, ritüellerde… gül daima karşıma çıkıyordu.
Bir müddet sonra şunu fark ettim:Gül, insanlık tarihinde rastlantısal bir motif değil.O, medeniyetlerin ortak lisanı.
Bir arkeolog olarak geçmişi kazıyoruz; lakin kimi şeyleri topraktan değil, hafızadan çıkarıyoruz.Benim için gül tam olarak bu türlü bir hafızaydı.Bu kitap, o hafızanın izini sürmenin sonucu.
“Gülün arkeolojisi” çok alışılmadık bir söz. Bunu biraz açar mısınız?
Çünkü arkeoloji yalnızca taş ve toprak değildir.Arkeoloji tıpkı vakitte koku, ritüel, sembol ve duyusal kültür demektir.
Bir toplumun neyi kutsal gördüğü, neyle güzelleştiği, neyi sevdiği…bunlar da kültürel katmanlardır.
Gül;Antik Mısır’da hoşluk ritüeli,Roma’da “sub rosa” yani sır,Osmanlı’da şifa ve zarafet,Anadolu’da ise gündelik hayatın kokusu.
Yani gül aslında bir bitkiden çok daha fazlası.O bir kültür objesi.
Ben de bu yüzden ona bir arkeolog gözüyle baktım.
Kitapta bilim, tarih ve estetik birlikte ilerliyor. Bu disiplinler ortası yaklaşımı neden tercih ettiniz?
Çünkü gül tek bir alana sığmıyor.
Sadece botanik deseniz eksik,sadece tarih deseniz eksik,sadece sanat deseniz eksik kalıyor.
Gül; kimyada uçucu yağ,tıpta hudut sistemi regülatörü,sanatta ikon,kültürde hafıza,ekonomide ise önemli bir değer zinciri.
Ben kitabı yazarken daima şunu düşündüm:“Bir gülü sahiden anlamak istiyorsak, ona bütün katmanlarıyla bakmalıyız.”
Bu yüzden kitap hem akademik hem duyusal bir anlatı taşıyor.
Özellikle koku ve hudut sistemi ortasındaki ilgiye vurgu yapıyorsunuz. Bu sizi nasıl etkiledi?
Bu kısım beni en çok heyecanlandıran kısımlardan biri oldu.
Koku, beynin en eski alanına direkt ulaşan tek duyu.Yani rasyonel filtreden geçmeden hafızaya ve duyguya dokunuyor.
Bilimsel olarak baktığımızda gül yağı;stresi azaltıyor,kortizolü dengelendiriyor,parasempatik sistemi aktive ediyor.
Ama kültürel olarak baktığımızda beşerler bunu esasen binlerce yıldır biliyordu.Hamamlarda, ritüellerde, bebeklerde, cenazelerde… daima gül var.
Modern bilim yeni keşfediyor,insanlık ise bunu daima hissediyordu.
Bu çok şiirsel bir bilgi aslında.
Siz tıpkı vakitte Rosever’in marka yöneticisisiniz. Kitap ile marka ortasında nasıl bir bağ var?
Ben hiçbir vakit Rosever’i “sadece kozmetik markası” olarak görmedim.
Rosever benim için bir kültür projesi.
Biz gül satmıyoruz,gülün hafızasını anlatıyoruz.
Bu kitap da markanın entelektüel yeri aslında.Arkasındaki tarih, bilim ve kültür anlatısı.
Çünkü gerçek lüks; yalnızca ambalaj değil, öyküdür.
Bir eserin kökü ne kadar derinse, pahası o kadar kalıcıdır.
Yazım süreci nasıldı? Akademik bir kitap mı yoksa daha edebî bir anlatı mı?
İkisi ortasında bir istikrar kurmaya çalıştım.
Akademik ciddiyeti korurken,okuyucunun sayfada bir koku hissedebilmesini istedim.
Bazen bir hafriyat alanından bahsediyorum,bazen bir Osmanlı gülhanesinden,bazen de sabah gün doğmadan toplanan Isparta güllerinden…
İstedim ki okur yalnızca bilgi almasın,bir atmosferin içine girsin.
Çünkü gül yalnızca anlatılmaz, hissedilir.
Bu kitapla okur neyi fark etsin istiyorsunuz?
Şunu fark etsin istiyorum:
Güzellik yeni bir icat değil.
Longevity, wellness, doğal bakım…bunların hepsi insanlığın kadim bilgileri.
Biz yalnızca unuttuk.
Gül, bu unutulmuş hafızanın anahtarı.
Eğer bir okur kitabı kapattığında“Ben bir çiçeğe değil, bir medeniyete dokundum” diyorsa,o vakit emeline ulaşmış demektir.
Son olarak, tek cümleyle soralım: Gül sizin için ne?
Benim için gül…
İnsanlığın en eski uygunluk formülü.Sessiz fakat kalıcı bir bilgelik.
Ve tahminen dezamana direnen en şık hafıza.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
