Almanya’nın “Kurzarbeit” Sistemi: Daha Az Çalışarak Ekonomiyi Ayakta Tutmak
Ekonomik krizler, salgınlar ya da ani daralmalar kelam konusu olduğunda birden fazla ülkede birinci yaşananlar aşikardır: işten çıkarmalar. Lakin Almanya, yıllardır bu döngüyü kıran farklı bir sistem uyguluyor: Kurzarbeit. Türkçeye kabaca “kısa çalışma” olarak çevrilen bu sistem, hem çalışanı hem patronu muhafazayı amaçlayan ender ekonomik modellerden biri.
Peki beşerler daha az çalışırken gelirlerini nasıl koruyor, şirketler nasıl ayakta kalıyor ve bu sistem Almanya iktisadını neden bu kadar dirençli kılıyor?
Kurzarbeit nedir ve neyi hedefler?
Kurzarbeit, ekonomik daralma yaşayan şirketlerin çalışanlarını işten çıkarmak yerine çalışma müddetlerini süreksiz olarak azaltmasına imkan tanıyan bir sistem. Çalışan haftada beş gün yerine üç gün çalışabiliyor ya da günlük çalışma saatleri düşürülebiliyor. Olağan kaidelerde bu durum önemli bir maaş kaybı manasına gelirken, Kurzarbeit’te devreye devlet giriyor ve kaybedilen gelirin değerli bir kısmını karşılıyor. Maksat çok net: iş mukavelesi devam etsin, çalışan işini kaybetmesin, şirket de nitelikli çalışanını koruyabilsin.
Kurzarbeit sistemi nasıl ortaya çıktı?
Kurzarbeit’in kökeni Almanya’nın endüstrileşme devrine kadar uzansa da, sistemin dünya çapında tanınması 2008 global finans krizi ile oldu. O periyotta birçok ülkede işsizlik patlarken Almanya, Kurzarbeit sayesinde işten çıkarmaları minimumda tutmayı başardı. Birebir yaklaşım, COVID-19 pandemisi sırasında daha da genişletilerek uygulandı ve milyonlarca çalışanın işsiz kalmasının önüne geçildi. Bu da Kurzarbeit’i kriz devirlerinin sessiz kahramanı haline getirdi.
Çalışanlar daha az çalışırken gelir kaybı nasıl telafi ediliyor?
Kurzarbeit uygulamasında çalışan, çalışmadığı saatlerin karşılığını büsbütün kaybetmiyor. Devlet, maaşta oluşan açığın yaklaşık %60’ını, çocuk sahibi çalışanlar için ise %67’ye varan kısmını karşılıyor. Bu sayede çalışanlar önemli bir gelir düşüşü yaşasa bile büsbütün garantisiz kalmıyor. Bilhassa kira, fatura ve temel hayat masraflarının devam ettiği düşünülürse, bu takviye kriz periyotlarında büyük bir ruhsal ve ekonomik rahatlama sağlıyor.
İşverenler için Kurzarbeit neden cazip bir tahlil?
Şirketler açısından Kurzarbeit’in en büyük avantajı, tecrübeli çalışanlarını kaybetmemek. Kriz süreksiz olduğunda işten çıkarılan çalışanı geri almak, yeni çalışan bulmak ve onları eğitmek hem vakit hem de önemli bir maliyet demek. Kurzarbeit sayesinde şirketler küçülürken bile çekirdek takımlarını koruyabiliyor. İktisat toparlandığında ise kaldıkları yerden süratle devam edebiliyorlar.
Devlet neden bu sistemin maliyetini üstleniyor?
İlk bakışta devletin maaşların bir kısmını ödemesi değerli bir tahlil üzere görünebilir. Lakin uzun vadede Kurzarbeit, işsizlik maaşı ödemekten, toplumsal yardımların artmasından ve vergi gelirlerinin düşmesinden çok daha düşük maliyetli oluyor.
Ayrıca işsizliğin artmaması, toplumda güvensizlik ve toplumsal huzursuzluk riskini de azaltıyor. Yani devlet açısından Kurzarbeit, kısa vadeli bir harcama değil, uzun vadeli bir ekonomik istikrar yatırımı olarak görülüyor.
Kurzarbeit iktisadın genel istikrarını nasıl koruyor?
İnsanlar büsbütün işsiz kalmadığında tüketim bir anda durmuyor. Gelir azalsa bile temel harcamalar devam ediyor ve bu durum iktisatta talep tarafının çökmesini engelliyor. Tıpkı vakitte şirketlerin üretim altyapısı korunuyor, tedarik zincirleri kopmuyor. Kriz sona erdiğinde iktisat sıfırdan başlamıyor; yalnızca yavaşladığı yerden tekrar hızlanıyor.
Kurzarbeit her bölüm için uygulanabiliyor mu?
Kurzarbeit en çok sanayi, otomotiv, turizm ve hizmet dallarında kullanılıyor. Lakin sistemin temel koşulu, yaşanan derdin süreksiz olması. Yapısal olarak batma noktasına gelmiş şirketler için Kurzarbeit bir kurtarma paketi değil. Daha çok ani ekonomik dalgalanmalara karşı kullanılan bir tampon düzenek olarak fonksiyon görüyor.
Kurzarbeit neden Almanya’nın en güçlü kriz araçlarından biri?
Kurzarbeit sistemi, Almanya’nın ekonomik krizlere karşı neden bu kadar dirençli olduğunu açıkça ortaya koyuyor. İşten çıkarmak yerine yükü paylaşan, kısa vadeli tahliller yerine uzun vadeli dengeyi hedefleyen bu model; çalışanı, patronu ve devleti tıpkı anda koruyor. Hülasa Kurzarbeit, daha az çalışarak yalnızca şirketleri değil, toplumun ekonomik istikrarını de ayakta tutan akıllı bir sistem olarak öne çıkıyor.
