Algoritmalar, Yalnızlık ve Özgür İrade: Emre Noyan’dan Sosyal Medyaya Çarpıcı Bakış
Sosyal medya, algoritmalar ve yapay zekâ… Günlük hayatımızdan reklamcılığa, ferdi özgürlükten toplumsal dönüşüme kadar her alanı etkileyen bu dijital ekosistemi Akdeniz Reklamcılar Derneği (ARD) Başkanı Emre Noyan ile konuştuk. Noyan, toplumsal medyanın yarar–zarar istikrarından özgür iradenin geleceğine, reklamcılığın etik hudutlarından yapay zekânın insanı yine “özüne döndürme” ihtimaline uzanan çarpıcı değerlendirmeleriyle dikkat çekiyor.
Sosyal medya sizce hakikat ve istikrarlı kullanıldığında yarar sağlayan bir araç mı, yoksa çok tüketim nedeniyle bireyleri bağımlılığa sürükleyen bir risk mi?
Bugün hayatlarımızın vazgeçilmezi haline gelen toplumsal medya, bilinçsizce -hatta arsızca- tüketilen her şey üzere bir maalesef “Yarar – Zarar” istikrarı açısından çok bıçak sırtı bir yerde duruyor.
Ben bunu biraz istikrarsız beslenmeye benzetiyorum. Nasıl ki tek taraflı bir beslenme rejimi sistemimizin istikrarını bozabiliyorsa; aslında binlerce yararını görebileceğimiz onlarca mecra, bizlerde yarattıkları tek istikametli bağımlılıklarla bir anda dezavantajımıza çalışır hale gelebiliyorlar… İnsan, maalesef birçok bahiste olduğu üzere burada da çok tüketim ve vakit zaman da istemsiz bağımlılık ya da berbata kullanma zaafına yenik düşebiliyor. “Tadında Kalsın” diye bir klişeyle bitireyim mi?
Sosyal medyanın ruhsal problemler ve bilgi kirliliği üzerindeki tesiri sizce tek başına belirleyici mi, yoksa daha geniş bir toplumsal dönüşümün yalnızca bir kesimi mı?
Zaten çağımız bir “Abartılar Çağı” halinde yaşanıyor. Yaşama kültürü düzeyimiz düştükçe, sorun çözme yeteneklerimiz zayıfladıkça pireler deve olabiliyor yahut tam karşıtı. Bunu söylerken başımızı kuma gömelim demiyorum lakin; herşeyin tek bir sorumlusu olabilir mi? sorusunu da sormamız gerektiğini düşünüyorum.
Yani; toplumun psikolojisi farklı faktörlerin kümülatif tesiriyle değil de, yalnızca toplumsal medya kullanımı nedeniyle mi bozuldu? Ya da ulaştığımız bilgi hakikaten “temiz” miydi de artık kirlendi?
Ben, toplumsal medyanın da, toplumsal medya kullanımının da şuurlu bir sorgulamayı ve adil yargılanmayı hakkettiğini düşünenler tarafındayım. Bu herkes için kendi akıl sorgulamasını yapması demek…ve sıkıntı iş gerçekten!
Reklamcılar açısından toplumsal medya, hakikat stratejiyle büyük fırsatlar sunan bir mecra mı yoksa markalar için giderek büyüyen bir risk alanı mı?
Bir irtibat mecrasının melek mi şeytan mı olduğu nasıl kullanıldığı ile ilgili.
Burada ustalık, şuur, akıl-fikir, yaratıcılık, müşahede, araştırma… ve yüzlerce binlerce faktör devreye giriyor.
Reklamcıların hayatını çok zorlaştırdığı kesin: Onlarca farklı cephede yüzlerce mikro-mücadele üzere. Her bir cephenin farklı dinamikleri, uğraş şartları birbirinden bambaşka.
Üzerine beyinlerin yakıldığı stratejiler, araştırmalar, bilgi-kültür-estetik birikimlerinizle hayata geçen reklam kampanyaları artık yalnızca bir parmak “kaydırmasıyla” uçup gidebiliyor. Yalnızca 2-3 saniye içinde tüketici ile “engagement” kurmak ve ardından bunu sürdürebilmek zorundasınız.
“Reklamcılık” o denli bir iş, o denli bir meslek ki, YouTube yalnızca bu iş için özel tuş yapmış: “REKLAMI ATLA” tuşu var di mi, “SKIP AD” … Var mı mesela; “Tamirciyi ATLA” ya da “Market Alışverişini ATLA” diye tuş?
İşte birebir riskler reklam veren için de, markalar için de bu türlü dağ üzere duruyor. Reklam veren reklamcısıyla / iletişimcisiyle birebir yükü taşıyor ve omuz omuza riskleri paylaşmak zorunda. Hepimizin daha akıllı, daha öngörülü, her manada daha yaratıcı olmamız gereken zamanlar… yoksa; eskilerin dediği üzere “Vezir de eder rezil de…”
Sosyal medya insanları sahiden yalnızlaştırıyor mu, yoksa daha seçici ve şuurlu bir toplumsallık biçimine mi evriliyoruz?
Bu soruya biraz ferdî bir karşılık vermek istiyorum.
Bu bahislere bir nebze de olsa baş yoran orta yaş üzeri, hafif huysuz bir insan olarak, kendimi çok büyük bir kalabalığın ortasında yalnız başıma hissetmek biraz hoşuma gidiyor. Şuurlu bir toplumsal medya kullanıcısı olarak, maruz kaldığım insanları, mevzuları, sohbetleri süzgeçten geçirebilmek ve seçici olabilmek benim için büyük bir lüks. Geçmişime kıyasla daha yalnız lakin çok daha toplumsal olmak kendi içinde koskoca bir paradoks ve bana farklı gelen de bu. Sanırım kendi “Biricik”liğimizi yine keşfettiğimiz olumlu bir evrim geçiriyoruz.
Gençler açısından toplumsal medya sizce bir fırsat alanı mı yoksa hakikat yönlendirilmezse riskli bir keskin bıçak mı?
Ustaca bileylenmiş, son derece keskin bir bıçaktan bahsediyoruz.
Bu bıçakla kendinize şahane bir portakal soyup çok sağlıklı bir formda C vitamini de alabilirsiniz, dikkatsiz – ya da özensiz – davranıp bir yerlerinizi de kesip yaralanabilirsiniz… ya da eyvaaahhh; bıçağı bilinçsizce sallayıp birilerine ziyan da verebilirsiniz.
Konu gidip-gelip bireyin kendiyle – ya da kendine – ne yapmak istediğine dayanıyor. Eminim gençler kendileri için neyin daha yeterli olduğunu biz “boomer”lardan daha güzel bileceklerdir.
Bir periyot yakın temas içinde olduğum, yaşları 19 – 23 ortası üniversite öğrencileri ortasında Tik-Tok’ta su damacanasına gaz çıkaran bayanı izleyerek “boş yapan”lara da şahit oldum, kafayı klasik müziğe takıp bütün periyotların yapıtlarını tek tek dinleyene de… Vakit kime ne getirip kimden ne götürecek, kestirmek mümkün değil galiba.
Algoritmaların yönlendirdiği toplumsal medya tertibinde sizce özgür irade hâlâ mümkün mü, yoksa asıl problem bu manipülasyonun farkında olup olmamak mı?
Gerçekten “Özgür İrade” diye bir şey kaldığını düşünen birileri varsa, kendileriyle tanışmak, fikir almak ve bu meseleyle nasıl başa çıktıklarını öğrenmek isterim. O iş bence maalesef bitti.
“Özgür İrade” dediğimiz insani değer… teknoloji karşısında yenildi.
Hepimiz manipüle ediliyoruz. Tek kıymetli mevzu şu: Manipülasyonu fark edebiliyor muyuz? … ve bu manipülasyonlara karşı kendimizi teslim etme ya da direnme kararımız ne olacak? “Özgür İrade”nin son kalesi bu olacak.
Gelelim reklam bölümündeki algoritma manipülasyonuna.
Reklamcılık işi, sütten çıkma ak kaşık değildir. Reklamcılık; kapitalist tüketim dünyasının tetikçiliği, tüketim alışkanlıklarının algı ve davranış değişikliği üzerine kurulu bir iş koludur. Yani; reklamcı – elbette etik bedelleri vardır fakat – sonuçta “Salesman” yani “Satıcı”dır.
Peki; soruyorum size:
Bizim reklamcı olarak işimiz, bir eseri / bir hizmeti / bir markayı size satmak ise… Ve elimize “ALGORİTMA” diye bir “TOOL” verildiyse… “aaaa etik değil ki bu…
Ha’di canım ??? Siz de buna teşneyseniz???
Karar yeniden sizde biter.
Yapay zekâ ile kıyaslandığında, toplumsal medya mı yoksa yapay zekâ mı toplumun gerçeklik algısını daha esaslı biçimde dönüştürecek?
Bu soruya yeniden çok şahsî bir perspektiften yanıt vermek istiyorum.
Ben “Yapay Zeka” problemine çok büyük bir heyecan çok büyük bir heves ile bakıyorum. Bir çeşit “Kurtuluş Işığı” bir nevi bir “Aydınlanma Anı”.
Yapay zeka ile yaratılan şeyler, gerçeklik algımızı öylesine sorgulatacak ki; bir an gelecek, ve HEPİMİZ “BACK TO BASICS” ya da ha’di gerçeğe ve özümüze geri dönelim diyeceğiz… ve bu bir İHTİLAL OLACAK.
RESURRECTION tahminen de.
Yeniden yine ÖZÜMÜZE, GERÇEKLİĞE, YİTİRDİĞİMİZ YARATICILIĞIMIZA, YETENEKLERİMİZE, İNSAN OLARAK BİZİ VAR EDEN BEDELLERE …
vesaire vesaire… tekrar kıymetler atfedeceğiz.
Yeniden Michelangelo, yine Bach, yine Poe, tekrar Fuzuli… neden olmasın ki?
Yapay Zeka kullanımı, evvel bir MODA … herkes bayıla bayıla peşinden koşacak…
SONRA “yapay zeka modası” bize çooook acayip bir hizmet sunacak:
GERÇEĞİN DEĞERİNİ YİNE KUTSAMAK.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
