Epstein Dosyaları Sonrası Gündem Olan Bilimsel Araştırma: İnsanlar Zenginleştikte Açgözlü mü Oluyor?
Milyarder Jeffrey Epstein belgesinden saçılan 3 milyondan fazla yeni evrakın dünyayı sarstığı, ‘güç ve ahlak’ alakasının global ölçekte sorgulandığı bugünlerde; bilim dünyası ürkütücü bir gerçeği fısıldıyor: ‘Zenginlik, vicdanı sahiden köreltiyor mu?’ California Üniversitesi’nin yaptığı ezber bozan araştırma, Epstein skandalıyla tekrar alevlenen ‘elit dokunulmazlığı’ tartışmalarına bilimsel bir destek sunuyor. İşte lüks araba koltuğundan özel jetlere uzanan o ‘etik dışı’ eğilimin anatomisi…
Gündelik hayatta sıkça rastladığımız o görünüm hayal değilmiş: Trafikte önünüze kıran lüks araçlar, sırasını beklemeyenler ya da “kurallar benim için değil” dercesine hareket edenler…
Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) tarafından yapılan ve 2012 yılında yayınlanan kapsamlı bir araştırma, toplumsal statü ile etik pahalar ortasındaki o ince çizgiyi mercek altına aldı. Sonuçlar ise epey çarpıcı: Para ve güç arttıkça, diğerlerinin hakkını gözetme oranı düşüyor.
Araştırmanın birinci ayağı sokaklarda, yani trafikte gerçekleşti. Uzmanlar günlerce kavşakları gözledi ve ortaya net bir tablo çıktı: Aracın kıymeti ve lüks segmenti arttıkça, şoförlerin yayalara yol vermeme ve başka şoförlerin hakkını gasp etme eğilimi tam 3 kat artıyor. Fakat bu durum yalnızca trafikte kalmıyor.
Deneyin laboratuvar evreleri, toplumsal statüsü yüksek bireylerin etik dışı davranışlara daha yatkın olduğunu farklı senaryolarla kanıtladı. Araştırmadaki en dikkat cazip deneylerden biri ‘şekerleme’ testiydi. İştirakçilere, yan odadaki çocuklar için ayrıldığı açıkça belirtilen bir kavanoz dolusu şeker gösterildi. Sonuç? Kendini üst sınıfta tanımlayan bireylerin, çocuklara ilişkin olan o şekerlerden çok daha fazla aldığı görüldü.
Neden Bu türlü Davranıyorlar? “Açgözlülük” Psikolojisi
Peki, statü arttıkça neden empati azalıyor? Araştırmayı yürüten uzmanlara nazaran bunun temelinde ‘açgözlülüğe bakış açısı’ yatıyor. Üst sınıfa mensup bireyler:
-
Kişisel çıkarı kovalamayı ‘başarı’ ile eşleştiriyor.
-
Açgözlülüğü, alt sınıflara nazaran daha ‘olumlu ve geliştirici’ bir kavram olarak görüyor.
-
Başkalarına muhtaçlık duymadan yaşayabilecek ekonomik güce sahip olmak, toplumsal kurallara bağlılık muhtaçlığını zayıflatıyor.
Araştırma güçlü olan herkesin ‘kötü’ olduğunu söylemiyor. Fakat ekonomik güç, bireyin üzerinde ‘kuralların üstündeyim’ illüzyonu yaratabiliyor. Bu ruhsal bariyeri aşmanın yolu ise statüden bağımsız bir empati yeteneği geliştirmekten geçiyor.
