Kosova’nın Boşnak köylerinde asırlardır yapıldığı varsayım edilen “gelin makyajı” azalsa da günümüzde hala yapılıyor. Evlenecek bireylerin yüzleri düğün günü boyanıyor. Birbirinden değişik çizimlerin ve boyaların kullanıldığı “gelin makyajı” ile gelinlere nazar değmesinin önüne geçildiğine inanılıyor.
Prizren kentine bağlı Şar Dağları’ndaki köylerde asırlık Balkan geleneği sürdürülmeye devam ediliyor.
Geleneğin son temsilcilerinden Aziza Sefitagic, gelin makyajı yapmayı kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi.
Sefitagic, ‘Yaşlılığımda da geleneği sürdürüyorum zira kaybolmak üzere. Ben uzun yıllar devam etmesini isterim. Bunun gerekli olduğunu düşünüyorum. Bayrağı gelinime devretmek istiyorum, Avustralya’da benimleydi, ona da öğrettim, o devam ettirsin ben de bırakmayı düşünüyorum.’ diye konuştu.
Sagdati Karavidaj, düğün günü gelinin yüzünün sabah saatlerinde boyanmaya başlandığını belirterek, ‘Farklı renkler kullanılır ve her rengin bir manası vardır, ekseriyetle mavi, kırmızı, altın ve beyaz renkleri kullanılır. Farklı kültürlerde hayat döngüsü manasına gelen daireler çizilir, etrafına noktalar yapılır, onlar da çekirdek, yeni bir şeylerin başlangıcını temsil eder.’ diye konuştu.
Gelinlere nazar değmesinin önüne geçtiğine inanılıyor.
Gelinin yüzünün boyanmasının taşıdığı manalara dikkati çeken Sagdati Karavidaj, şu tabirleri kullandı:
‘Yüz boyanır zira genç bir kızın evliliğe adım attığını simgeler. Bunun dışında eski vakitlerde nazara da çok inanılırdı, kızların hoşlukları görülmesin, nazar değmesin diye de bu boyamanın yaptırıldığına inanılırdı. Böylelikle yüzünde boya olan kızlar birebir görünürdü. Kosova’da bu gelenek hala devam ediyor ve her yıl düğünlerde yüz boyama yapılıyor. Natürel eskisi kadar çok değil. Mesela evvelden düğünler 1 hafta sürerdi artık ise en fazla 2 gün oluyor. Kosova’da köylerde hala klâsik düğünler yapılıyor.’
Şans, memnunluk ve çocuk sahibi olma üzere aileden geline yönelik temennilerin yüzüne renkler ve sembollerle çizildiğini kaydeden Sagdati Karavidaj, ağızdan ağıza aktarılan efsaneler ışığında bu geleneğin Kosova’ya Perslerden gelmiş ya da Paganizm devrinden kalmış olabileceğini tabir etti.
Geleneğin epeyce uzun bir geçmişe sahip olduğunu belirten Sagdati Karavidaj, ‘Zamanla bu gelenek köyden köye, kıyafetten kıyafete değişiklik gösterdi. Örneğin, Donje Ljubinje’de her yıl bu klâsik düğünler yapılır fakat modaya daha çok ayak uydururlar. Renklerde farklılıklar olabilir lakin başka köyler geleneği olduğu üzere müdafaaya çalışır.’ dedi.
