Mars’a Gitmeyi Unutun! Bugüne Kadar Dünya’nın Derinliklerine Ne Kadar İnebildik?
İnsanoğlu gökyüzüne bakıp Mars’a robotlar gönderirken, aslında ayaklarımızın tam altında keşfedilmeyi bekleyen devasa ve gizemli bir dünya yatıyor. Bilimkurgu yapıtları bizi yerin altında yaşayan kadim medeniyetlerle yahut tarih öncesi canavarlarla tanıştırsa da, gerçek dünya bu hayallerden çok daha sıcak ve basınçlı bir tablo sunuyor. Pekala bugüne kadar bu devasa kürenin ne kadar derinini görebildik?
Detaylar 👇
Kaynak: https://www.bbc.com/turkce/articles/c…
Dünya, her biri kendine has özelliklere sahip dört ana katmandan oluşur.
Üzerinde kentler kurduğumuz ince ve kırılgan katman olan yer kabuğu, okyanus tabanlarında incelirken kıtaların altında 70 kilometre kalınlığa kadar ulaşabilir. Kabuğun çabucak altında, yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki devasa manto katmanı yer alır. Magma ismi verilen kayalardan oluşan bu katman, insan ömrü ölçeğinde katı görünse de milyonlarca yıllık süreçlerde akışkan bir yapı stantlar.
Merkeze yaklaştıkça karşımıza sıvı haldeki demir ve nikelden oluşan dış çekirdek çıkar. Burası gezegenimizi güneş rüzgarlarından koruyan manyetik alanın merkezidir. En içte ise 5.500°C sıcaklığıyla Güneş’in yüzeyini aratmayan, lakin yüksek basınç nedeniyle katı halde bulunan iç çekirdek yer alır.
Fiziksel olarak bir insanın bugüne kadar ulaşabildiği en derin nokta, Güney Afrika’daki Mponeng altın madenidir.
Yüzeyin 4 kilometre altına kadar inen bu maden, insan dayanıklılığının hudutlarını zorluyor. Makinelerin yardımıyla ise çok daha derine inmek mümkün. Ayrıyeten Rusya’nın kuzeyinde bulunan Kola Derin Sondajı, 12,2 kilometrelik derinliğiyle insanlığın açtığı en derin kuyu unvanını elinde tutuyor. 37 Eyfel Kulesi’nin üst üste dizilmesine muadil olan bu devasa aralık, buna karşın yer kabuğunun lakin üçte birine karşılık geliyor.
Daha derine inemeyişimizin önündeki en büyük mani ise ‘jeotermal gradyan’ yani derinlere indikçe artan sıcaklıktır. Her kilometrede yaklaşık 25-32°C artan ısıya, sondaj borularını ezen muazzam basınç da eklendiğinde teknoloji çaresiz kalmaktadır.
Madem fizikî olarak inemiyoruz, aşağıda ne olduğunu nasıl biliyoruz?
Bilim insanları bu noktada zelzelelerin oluşturduğu sismik dalgaları kullanıyor. Tıpkı bir hekimin tomografi çekmesi üzere, sismik dalgaların farklı katmanlardan geçerken sergilediği sürat ve kırılma dataları tahlil edilerek Dünya’nın iç yapısının bir haritası çıkarılıyor.
Bu araştırmalar yalnızca merakımızı gidermekle kalmıyor, ayrıyeten sarsıntıların düzeneğini anlamamıza, volkanik faaliyetleri öngörmemize ve pak jeotermal güç kaynaklarını keşfetmemize imkan sağlıyor. Kendi gezegenimizin kalbini anlamak, günün sonunda kainattaki öteki gezegenlerin gizemini çözmek için de en büyük anahtarımız oluyor.
