Freddie Mercury Dirildi ve Bu Sadece Başlangıç

Nostalji sanayisi dediğimiz dev bir makineyi besliyoruz bu türlü yaparak. Hatta tahminen de beslemenin ötesinde, tekrar yaratıyor ve şekillendiriyoruz. Geçmişi özlemek insan tabiatının bir modülü, bunu biliyoruz. Fakat artık o hasreti eski plaklarımızı dinleyerek ya da konserlerin bulanık görüntülerini izleyerek gidermenin çok ötesine taşıdık konuyu. Geldiğimiz noktada, teknoloji devreye girip bize şunu diyor: ‘İstediğin kadar geçmişe dön, hatta olmamış; hiç yaşanmamış öyküleri bile gerçekleştirelim.’ Freddie hiç Nirvana müziği söylemedi mi? Hiç sorun değil, bak artık söylüyor.

Bir yandan büyüleyici tabi. “Dijital diriliş” diyebileceğimiz bu olgu, sanatkarların mirasını yeni jenerasyonlara taşımanın farklı bir yolu oluyor. Tahminen bugün 15 yaşında olan bir genç, bu AI cover sayesinde Freddie Mercury’nin sesini keşfediyor. Hatta o ses onu Queen’i dinlemeye, araştırmaya ve keşfetmeye yönlendiriyor. Ama burada farklı bir kuşaklar ortası yarık da var; z jenerasyonu için Freddie Mercury zati bir efsane, fakat hiç yaşamadıkları, hatta onlar doğmadan evvel biten bir devrin kesimi. AI cover’lar onlarda ‘keşke o vakitler yaşasaydım’ hissini perçinliyor, kuvvetlendiriyor. Güya geçmişe açılan dijital bir kapı üzere. Halbuki bu durum 80’lerde ve 90’larda Queen konserlerine giden nesil için biraz sahtekarlık üzere geliyor. ‘Gerçeğini görmüş ve dinlemiş olan biri olarak söylüyorum, bu yapay bir sahtekarlık’ diyorlar yahut bu türlü bakabiliyorlar. Haklılar da bir yandan. Lakin bir öbür yandan, genç kuşaklar için ‘gerçek’ tecrübe diye bir şey yok ki ortada. Onlar için bu, Freddie’yi tanımanın tek ve en “gerçek” yolu tahminen de.

Algoritma onun tüm vokal özelliklerini, tüm nüanslarını öğreniyor ve akıl almaz bir biçimde mükemmelleştiriyor. Gerçek konser kayıtlarında dikkat edin mesela ses çatlayabilir, nefes tıkanabilir yahut performans o günkü ruh haline bağlı olarak değişebilir. Ancak duyuyoruz ki AI versiyonda her şey kusursuz. Her nota tam oturuyor, her vibrato hesaplanmış ve her geçiş pürüzsüz. Bu yüzden birtakım beşerler AI versiyonunu daha ‘iyi’ bile bulabiliyor. Gerçeklikten daha gerçek bir “gerçeklik” yaratılıyor burada. Güya Freddie’nin tüm mesleğinin özü alınıp, tek bir kusursuz performansa sıkıştırılmış üzere. Tam olarak bu noktada akıllara şu soru geliyor: bir sanatkarın kıymetini oluşturan şey, o kusursuzluk mudur yoksa tam bilakis o kusurlar, o anlık yanılgılar, o insani yanlar mıdır?

Mesele yalnızca duygusal da değil, etik boyutu da göz arkası edilemez. Freddie Mercury’nin müsaadesi olmadan sesini kullanmak, ona hiç söylemediği müziklerle performans sergiletmek. Bu sanatkarın haklarına hürmet gösteren bir durum mudur? Ya da daha derinlemesine düşününce, bir sanatkarın kimliği yalnızca ses tonundan mı ibarettir? Freddie’nin söylediği her müziğin ardında bir yorum, bir his, bir seçim vardı. Artık algoritma onun yerine müzik seçiyor ve bizler bunu gerçekmiş üzere tüketiyoruz. Etik çizgiler büsbütün bulanıklaştı ve “bu yalnızca başlangıç”.

Kendi seslerini diğer sanatkarların sesiyle harmanlıyorlar, yeni hibrit stiller yaratıyorlar. Misal bir elektronik müzik prodüktörü kendi bestelediği bir parçayı Frank Sinatra’nın sesiyle söyletebiliyor. Ya da bir bağımsız indie müzisyen, David Bowie’nin vokalini kendi gitar soloları ve partisyonlarıyla birleştiriyor. Bu duruma nasıl yaklaşmak gerekir? AI yalnızca taklit mi yapıyor, yoksa yeni bir yaratım biçimi mi sunuyor? Tahminen de cevap ikisi ortasında bir yerlerde. Tahminen de burada yeni bir sanat formu doğuyor; kolaj müziğin dijital evrimi üzere bir şey. Tıpkı hip-hop’un sampling ile yaptığı üzere AI cover’lar da müzik tarihini yeni bir materyal olarak kullanıyor.

Bu yalnızca Freddie ile elbette hudutlu değil. Amy Winehouse’un söylemediği müzikleri dinleyebilirsiniz, 2Pac’in yeni albümlerini hayal edebilir, hatta John Lennon ile Paul McCartney’ in bugün bir ortaya gelerek yaptıkları bir şarkıyı bile deneyimleyebilirsiniz artık. Yapay zekâ, geçmişi tekrar yazma gücüne sahip üzere görünüyor. Ve müzik sanayisi bunu çoktan fark etti zira müzikal nostalji ile teknolojik fetişizm tam bu noktada buluşuyor. Eski hoş günleri hatırlamaktan ibaret değil kelam konusu olan; ‘bak yapay zeka bunu da yapabiliyor’ hayranlığı da var işin içinde. O yüzden bu görüntüler bu kadar viral oluyor. Duygusal tatmin ile teknolojik gösterisi birebir anda sunuyor. Beşerler ekran başında ‘bu nasıl mümkün olabilir?’ diye şaşırırken geçmişin sıcaklığını da hissediyor. Garip ve çerçevelendirmesi hayli sıkıntı bir kokteyl bu.

Belki de yapay zekâ ile yaratılan müzikler başka bir kategori olarak kabul edilecek, tıpkı remix’ler ya da cover’lar üzere. Tahminen de daha katı telif hakları maddeleri gelecek ve bu çeşit üretimler yasaklanacak. Ya da tahminen tam aykırısı, meyyit sanatkarların miraslarını yöneten kurumlar resmi AI cover’lar yayınlamaya başlayacak. Her senaryoda da bu kültür, bizlerin müziğin tarihiyle olan alakamızı kökten değiştiriyor.

Sonuçta AI cover kültürü, bize geçmişi yine yaşatma vaadiyle geliyor. Soru şu ki, bu tecrübe gerçek mi, yoksa nostaljiyi metalaştıran yeni bir sömürü biçimi mi? Freddie’nin Nirvana müziğini söylemesini dinlerken tabi ki keyif alabiliriz, hatta duygulanabiliriz fakat bir yandan da şunu sormaktan kaçınamayız; bu müziğin ruhunu canlandırmak mıdır yoksa yalnızca sesini taklit etmek midir? İkisi ortasındaki fark, tahminen de bu yeni çağda yanıtlamamız gereken en kıymetli soru. Ve bu karşılık, her dinleyenin kendi içinde bulması gereken bir cevap. Zira müzik, her vakit dinleyenin tecrübesinde var olmuştur. AI yalnızca o tecrübesi farklı bir yerden sunuyor. Gerisi bizim yorumumuza kalmış.